HISTORIA

H I S T O R I A
OŚRODKA REPREZENTACYJNEGO MINISTERSTWA OBRONY NARODOWEJ

Ośrodek Reprezentacyjny Ministerstwa Obrony Narodowej powstał w skutku rozformowania Ośrodka Rekreacyjno – Kondycyjnego Wojska Polskiego w Omulewie i przeformowania Ośrodka Reprezentacyjnego Wojska Polskiego w Helenowie z dniem 1 stycznia 2007 roku.

Teren zajmowany przez Ośrodek Reprezentacyjny Ministerstwa Obrony Narodowej składa się
z trzech kompleksów Helenów, Omulew i Czarny Piec.

Kompleks Helenów to zespół obiektów architektoniczno-widokowych objętych nadzorem konserwatora zabytków oraz konserwatora przyrody, położony w powiecie pruszkowskim.

Kompleksy Omulew i Czarny Piec to zespoły obiektów o przeznaczeniu reprezentacyjno - rekreacyjnym, położone na granicy powiatów nidzickiego i szczycieńskiego, nad jeziorem Omulew.

Nazwa siedziby Ośrodka pochodzi od  imienia siostry hr. Tadeusza Ostrowskiego - właściciela dóbr (później zwanych Helenowskimi) w latach 1834-1855.

We wpisie hipotecznym miasta Warszawy nr akt 2907 czytamy - „Hrabia Ostrowski Tadeusz syn z drugiego małżeństwa hr. Tomasza Adama Ostrowskiego od 1791 roku podskarbiego koronnego
 Apolonią Ledóchowską wojewodzianką Czernichowską,
posiadał siostrę Helenę”.

Zespół pałacowo-parkowy Helenów jest jednym z nielicznych, zachowanych w doskonałym stanie, podwarszawskich zespołów architektonicznych. Początki jego historii według niepotwierdzonych źródeł sięgają drugiej połowy XVII wieku. W „Złotej Księdze Szlachty Polskiej” (tom II), zapisano bowiem,
iż „...dobra znajdujące się w powiecie pruszkowskim w obwodzie warszawskim województwa mazowieckiego, należały do Hetmana Koronnego Michała Ogińskiego”.

Od 1807 roku do 1834 roku dobra Helenów należały do Tomasza Adama Ostrowskiego Podskarbiego Koronnego, późniejszego
Prezesa Senatu Królestwa Polskiego. Świadczy o tym następująca wzmianka w „Złotej Księdze Szlachty Polskiej”, „...Tomasz Adam Ostrowski wybrany został posłem z powiatu warszawskiego, gdzie posiadał dobra Helenów”. W owym czasie wzniesiony został
na terenie Helenowa obiekt pałacowy z przyległymi oficynami, wg projektu architekta Jakuba Kubickiego.

W latach 1834-1855 dobra Helenów przejął w posiadanie syn Tomasza Ostrowskiego Tadeusz.

Następnie w 1855 roku nowym właścicielem majątku Helenów został hr. Stanisław Potocki
oraz jego żona Maria z Sapiehów.
W tym czasie obiekt pałacowy został gruntownie przebudowany przez architekta Władysława Hirszla,
wg projektu architekta Henryka Marconiego.

W 1866 roku w księgach hipotecznych dokonano zapisu majątku Helenów na rzecz nieletnich wówczas dzieci Stanisława i Marii z Sapiehów Potockich - Jakuba i Izabelę (późniejszą żonę ordynata łańcuckiego Romana Potockiego).

Z tego okresu (1882 r.) pochodzi wzmianka
w „Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, gdzie czytamy między innymi „...Helenów - powiat Płońsk, gmina Helenów, parafia Nadarzyn, położony na południowy-wschód od Pruszkowa o trzy wiorsty - własność hr. Potockiego ... w rezydencji Helenów jest pałac piętrowy murowany, ogród, park obszerny i staw (...)”. W chwili objęcia majątku przez  hr. Jakuba Ksawerego Potockiego składał się on ogółem z 30.000 hektarów ziemi, 16 pałaców i dworów, dwóch kamienic
w Paryżu oraz udziałów w bankach  i przedsiębiorstwach francuskich.

W owym czasie majątek Helenów miał statut podwarszawskiej rezydencji letniej obejmującej swoim obszarem 1000 hektarów ziemi.

Hrabia Jakub Potocki założył w pałacu w Helenowie znakomitą bibliotekę, w skład której weszły między innymi księgozbiory Kazimierza Stronczyńskiego i Feliksa Bentkowskiego, zawierające wiele bezcennych ksiąg, w tym 2700 starodruków. Jakub Potocki rezydował w pałacu Helenów do 1934 roku. Na dwa lata przed śmiercią, tj. w 1932 r., gdy zbudowano w Warszawie Instytut Radowy (powstały między innymi dzięki inicjatywie Marii Skłodowskiej-Curie), hr. Jakub Potocki zdecydował się przekazać cały swój majątek na rzecz Fundacji mającej zająć się urządzaniem i rozwojem instytucji do walki  z chorobami „społecznymi”. Zgodnie z intencją ofiarodawcy (jest ona wyrażona w testamencie publicznym z dnia 22.09.1934 roku, którego oryginał zapisany jest pod numerem 2604 rejestru Zygmunta Zbierzowskiego w Warszawie), powołano Fundację. Jej cel sformułowano następująco „... przeznaczam majątek na utworzenie Fundacji, która by przyczyniła się do ulżenia doli obywateli należących do Państwa Polskiego zmniejszając cierpienia ludzkie, spowodowane niezwalczonymi dotychczas przez badaną myśl ludzką chorobami, a w szczególności rakiem i gruźlicą.
Na ręce Fundacji zapisuję na własność majątki ziemskie Helenów o powierzchni tysiąca hektarów wartości jednego miliona”.

W latach 1807-1934 pałac Helenów był jednym z podwarszawskich ośrodków życia kulturalnego
i towarzyskiego. Według informacji uzyskanych od Pani Apoloni Żołądek - ostatniej pokojówki 
hr. Jakuba Potockiego pracującej w Helenowie od 1928 do 1936 roku,
a następnie w latach 1947-1982 roku - dobra Helenowskie zawsze tętniły życiem i zabawowym gwarem. Właściciel dbał o zapewnienie jak najlepszych warunków do rekreacji i wypoczynku. Majątek był przy tym perfekcyjnie utrzymany. Świadczy o tym fakt, że nawet służba dworska w odróżnieniu od ogólnie przyjętego zwyczaju nie miała prawa utrzymywać na terenie obiektu „własnego” drobiu i rogacizny. Zwierzęta mogłyby zniszczyć cenne krzewy lub też przeszkadzać gościom w wypoczynku.  W zamian jednak hr. Potocki wypłacał stosowny „ordynariat” dla służby dworskiej. W latach 1928-1936 Helenów odwiedzany był tłumnie przez gości. Organizowano dla nich bale, przyjęcia plenerowe „pod dębami”, zawody wioślarskie, strzelano do zwierza
i łowiono ryby.

W 1936 r. po śmierci hr. Jakuba Potockiego nastąpiło formalne przepisanie majątku Helenów na rzecz  Fundacji im. hr. Jakuba Potockiego. Jednakże zbyt krótki okres dzielący ustanowioną testamentem Fundację od wybuchu wojny wykluczył możliwość zaadoptowania kompleksu pałacowego na potrzeby sanatoryjne. W latach 1936-1939 majątkiem Helenów administrował Aleksander Tyski, a pełnomocnikiem Fundacji
był ówczesny minister komunikacji inż. Kuhn.

W 1939 roku majątek Helenów zajęty został przez wojska niemieckie. Niemcy umieścili tam swoją administrację.
W latach 1940-1941 w pałacu urzędował komendant getta Pruszków, a w latach 1944-1945 komendant niemieckiego
obozu przejściowego „Dulag 121”.

Po zakończeniu działań wojennych, tzn. w latach 1945-1947 w majątku Helenów umieszczono placówkę Ludowego Komisariatu
Spraw Wewnętrznych (NKWD).

W 1947 r. majątek Helenów stał się własnością Państwa Polskiego i przekazany został Wojsku Polskiemu.

Siódmego sierpnia 1947 roku Główny Kwatermistrz Wojska Polskiego, na mocy rozkazu organizacyjnego numer 56, działając jako organ założycielski utworzył na terenie przekazanego przez starostwo z siedzibą w Pruszkowie majątku Helenów „Dom Wypoczynkowy Ministra Obrony   Narodowej Helenów”. Nowo założony Dom Wypoczynkowy utworzony został z terenów integralnie związanych z kompleksem pałacowo-parkowym Helenów i pobliskim Komorowem. Teren zajmowany przez Dom Wypoczynkowy zajmował ogółem 300 hektarów.

W 1957 roku na polecenie ówczesnego Ministra Obrony Narodowej, z kompleksu Domu Wypoczynkowego Helenów                                      
wydzielono i przekazano szpitalowi psychiatrycznemu „Tworki” obiekt Komorów, zajmujący powierzchnię około 180 hektarów.

W dniu 14.01.1969 roku z uwagi na zmiany restrukturyzacyjne, Szef Sztabu Generalnego WP zarządzeniem numer 05/Org.
z dnia 14.01.1969 r., przekształcił „Dom Wypoczynkowy Ministra Obrony Narodowej Helenów" w „Wojskowy Ośrodek Wypoczynkowy Helenów ” (WOW Helenów).

W dniu 08.10.1994 roku Minister Obrony Narodowej decyzją numer 107/MON, dokonał zmiany nazwy kompleksu WOW Helenów na Ośrodek Reprezentacyjny Wojska Polskiego Helenów.

Zasady działalności Wojskowego Ośrodka Wypoczynkowego w Omulewie określono na podstawie Zarządzenia Głównego Kwatermistrza WP
i Szefa Departamentu Finansów MON Nr PF 33 z dnia 10.11.1970 r.

Zgodnie z Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP Nr PF 4/Org z dnia 04.02.1988 r. Wojskowy Ośrodek Wypoczynkowy Omulew został wyłączony z grupy jednostek centralnej dyspozycji i podporządkowany bezpośrednio Dowódcy Zgrupowania Jednostek Zabezpieczenia MON.

Na podstawie Zarządzenia Dowódcy Zgrupowania Jednostek Zabezpieczenia MON Nr PF 171 z dnia 05.11.1994. przekształcono nazwę Ośrodka z Wojskowego Ośrodka Wypoczynkowego Omulew
na Ośrodek Rekreacyjno-Kondycyjny Wojska Polskiego w Omulewie .

Na podstawie pkt 2 Decyzji Nr 55/Org./P1 Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 sierpnia 2006 r., pkt 1 Decyzji Nr Z-56/Org./SSG/GZZO-P1 Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 sierpnia 2006 r., oraz Rozkazu Nr Z-59/06/Org. Dowódcy Garnizonu Warszawa z dnia 06.09.2006 r.,
po rozformowaniu Ośrodka Rekreacyjno – Kondycyjnego Wojska Polskiego w Omulewie i przeformowania Ośrodka Reprezentacyjnego Wojska Polskiego w Helenowie, z dniem 1.01.2007 r. sformowany został
Ośrodek Reprezentacyjny Ministerstwa Obrony Narodowej.